Wyłączne prawo hodowcy.
Treść
Każdy rolnik musi wiedzieć, że odmiana jest własnością hodowcy. Obecnie prawie wszystkie odmiany roślin są chronione wyłącznym prawem. Ochrona wyłącznym prawem, przyznana hodowcy oznacza, że wyłącznie hodowca będący właścicielem odmiany lub osoba przez nikogo upoważniona w drodze umowy licencyjnej, może materiał siewny tej odmiany rozmnażać, przygotowywać do siewu, przechowywać, oferować do sprzedaży i sprzedawać na cele siewne. Generalną zasadą jest zatem to, że nasiona odmiany chronionej wyłącznym prawem rolnicy mogą siać jedynie w postaci kwalifikowanego (licencjonowanego) materiału siewnego. Od zasady tej przepisy prawa przewidują jednak wyjątek: rolnik może podjąć decyzję o użyciu do siewu materiału z własnego zbioru.
Wyłączne prawo do odmiany przysługuje hodowcy obejmuje:
- przygotowane do rozmnażania (np. czyszczenie, zaprawianie),
- rozmnażania,
-przechowywanie,
-oferowanie do sprzedaży,
-sprzedaż,
-import i eksport,
danej odmiany na cele siewane
Prawie wszystkie odmiany zbóż i rzepaku są chronione wyłącznym prawem hodowcy i od kilkunastu lat, aby je zarobkowo rozmnażać, czyścić, zaprawiać lub sprzedawać na cele siewne, koniecznie jest posiadane pisemnej licencji od hodowcy (właściciela odmiany).
ODSTĘPSTWO ROLNE - USTAWOWY PRZYWILEJ ROLNIKA
Siejąc własne nasiona odmian chronionych bez zgody hodowcy, rolnicy korzystają z dozwolonego prawem przywileju "odstępstwa rolnego" . Za każdorazowe skorzystanie z tego przywileju rolnik jest zobowiązany uiścić hodowcy (właścicielowi odmiany) opłatę w wysokości obowiązującej dla odmiany w danym roku. Zgodnie z ustawa o ochronie prawnej odmian roślin, opłatę należy wpłacić na rzecz hodowcy w terminie 30 dni od daty siewu bez wzywania ze strony hodowcy.
"Odstępstwo rolne" dotyczy wyłącznie materiału z własnego zbioru- nie obejmuje nasion odmian chronionych, które zebrał inny rolnik, kupionych "na targu" , nabytych w ramach tzw. "wymiany
sąsiedzkiej". Siew takich nasion jest niedozwolony.
CZEMU SŁUŻĄ OPŁATY?
Opłaty wznoszone przez rolników korzystających z odmian są podstawowym źródłem finansowania postępu biologicznego. Dzięki nim działa hodowla zachowująca odmiany już istniejące, jak i hodowla pracująca nad tworzeniem nowych odmian. Tworzenie nowej odmiany wymaga 10-15 lat żmudnej pracy w laboratoriach i na poletkach oraz nakładów finansowych sięgających kilku milionów złotych. Od charakterystyki genetycznej odmiany w 50% uzależniona jest wielkość i jakość uzyskiwanego zbioru. Śmiało można więc stwierdzić, że opłaty za skorzystanie z odmiany danego hodowcy to inwestycja rolników w tworzenie nowych odmian przez tego hodowcę
"Odstępstw rolnicze" dotyczy tylko niektórych gatunków roślin (pszenicy zwyczajowej, żyta, jęczmienia, pszenżyta, owsa, kukurydzy, rzepaku odmian chronionych na obszarze Polski).
"Odstępstwo rolne" dotyczy tylko odmian populacyjnych. Odmiany mieszańcowe (F1) i syntetyczne wolno siać wyłącznie jako materiał siewny licencjonowany posiadający etykietę i świadectwo oceny laboratoryjnej).
Agencja Nasienna Sp. z o. o. w Leszczynie jest organizacją następujących handlowców, którzy są jej właścicielami;
DANKO Hodowla Roślin Sp. z o. o. w Choryni;
DSV Polska Sp. z o. o. w Wągrocku;
Hodowla Roślin Rolniczych - Nasiona Kobierzyc Sp. z o. o. w Kobierzycach;
"Hodowla Roślin Smolice Spółka z o. o. Grupa IHAR" w Smolicach;
Hodowla Roślin Szelkowo Sp. z o. o. - Grupa IHAR. w Strzelcach;
Hodowla Roślin Szelejewo Sp. z o. o. w Szelejewie Drugim;
KWS Lochow Polska Sp. z o. o. w Kondratowicach;
KWS Polska Sp. z o. o. w Poznaniu;
Małopolska Hodowla Roślin- HBP Sp. z o. o. w Krakowie;
Monsanto Polska Sp. z o. o. w Warszawie
Poznańska Hodowla Roślin Sp. z o. o. w tulucach;
RAGT Semences Polska Sp. z o. o. w Łysomicach ;
Saaten-Union Polska Sp. z o. o. w Wągrowcach;
SW Seed Sp. z o. o. we Wrocławiu.
Reprezentujący hodowców wspieramy zgodnie z prawem korzystnie z odmian roślin, kontrolujemy licencjonowaną produkcje materiału siewnego w firmach nasiennych, kontrolujemy samozaopatrzenie gospodarstw w nasiona (odstępstwo rolne), kontrolujemy przetwórców przygotowujących nasiona do siewu, walczymy z przejawami naruszania wyłącznego prawa hodowcy do odmiany.
SKĄD UZYSKAĆ INFORMACJE?
Każdy posiadacz gruntów może w Agencji Nasiennej uzyskać informację czy odmiana jest chroniona wyłącznym prawem, czyją jest własnością, jaka jest wysokość opłaty za skorzystanie siewne z odmiany oraz, czy występuje obowiązek jej zapłaty. Również oficjalnym źródłem informacji o ochronie prawnej odmian roślin na poziomie:
- Krajowym jest Centralny Ośrodek Badania Odmiany Roślin uprawnych w Słupi Wielkiej (COBORU),
- wspólnotowym jest Wspólnotowy Urząd Ochrony Odmian Roślin(CPVO).
Adresy internetowe do tych urzędów znajdują się na stronie internetowej Agencji Nasiennej www.agencjanasienna.pl
JAK USTALIĆ OBOWIĄZEK UISZCZENIA OPŁATY ZA ODSTĘPSTWO ROLNE
Ponieważ ustawa w art. 23 ust.3 mówi:
"Posiadacz gruntów rolnych o powierzchni do 10ha może używać materiału ze zbioru odmiany chronionej… jako materiału siewnego bez konieczności uiszczenia opłaty na rzecz hodowcy."
Wyjaśniamy znaczenie prawne dwóch pojęć zawartych w przytoczonym zapisie:
1. Posiadacz - posiadaczem jest ; właściciel, ten kto włada gruntami jakoby był właścicielem, osoba która na podstawie jakiegokolwiek tytułu prawnego włada cudzymi gruntami (dzierżawi je na podstawie umowy pisemnej lub ustnej, użytkuje je na podstawie umowy pisemnej lub ustanej itp.), jak również osoba, która włada gruntami rolnymi bez tytułu prawnego(np. uprawia nieużytki państwowe bez umowy).
2. Grunty rolne - to wszystkie te grupy, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej (powierzchnie gruntów ornych, ,nieużytków, odłogów, pastwisk , łąk trwałych, sadów, stawów itp.)
JAK USTALIĆ OBOWIĄZEK UDZIELENIA INFORMACJI NA OTRZYMANE WNIOSKI
W 2003 roku Parlament uchwalił ustawę o ochronie prawnej odmian roślin, która obowiązuje od daty wejścia Polski do Unii Europejskiej, czyli od 1 maja 2004 roku, i wskazał w niej, że wyłącznie hodowca lub osoba pisemnie przez niego upoważniona ma prawo do zarobkowego korzystania z odmian. Równocześnie ustawodawca uczynił wyjątek- zezwolił rolnikowi na korzystanie z odmian bez takiej pisemnej zgody, ale tylko w obrębie posiadanych przez rolnika gruntów i z obowiązkowym uiszczeniem opłaty dla hodowcy. Można ten wyjątek w skrócie nazwać " odstępstwem rolnym" lub samozaopatrzeniem siewnym ( w wielu krajach używa się skrótu FSS - ang. Farm saved seed). Kolejnym krokiem w
urynkowaniu hodowli jest fakt, że od 1 maja 2007roku państwo nie wspiera finansowo programów hodowlanych - hodowcy muszą sami wysokonakładową pracę hodowlaną.
Poniżej zamieszczamy Art.23. ustawy, który reguluje zgodnie przywileju odstępstwa rolnego oraz obowiązku zapłaty za skorzystanie z niego.
Ustawa z dnia 26 czerwca 2003r. o ochronie prawnej odmian roślin (Dz. U. 2003r. Nr 137, poz. 1300 z póz zm. Dz. U. 2006r. Nr126, poz. 877.):
"Art.23.
1. Posiadacz gruntów rolnych może, za płata uiszczaną na rzecz hodowcy, używać materiału ze zbioru jako materiału siewnego odmiany chronionej wyłącznym prawem, z zastrzeżeniem ust. 3.
2. Prawo do używania materiału ze zbioru jako materiału, o którym mowa w ust. 1:
1) dotyczy materiału siewnego odmian następujących roślin:
a) pszenicy zwyczajnej,
b) żyta,
c) jęczmienia,
d) pszenżyta,
e) owsa,
f) kukurydzy,
g) rzepaku ozimego,
h) ziemniaka,
Nasion bez urzędowej etykiety nie należy kupować do siewu, nawet jeżeli są zaprawione, a o trzymanej Oferty zawiadomić Agencję Nasienną w Lesznie lub najbliższego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Takie nasiona odmian chronionych nie posiadają licencji hodowcy, a ich siew narusza wyłącznie prawo hodowcy do odmiany, narażając siejącego na skutki karne i odszkodowawcze.
2) nie dotyczy odmian mieszańców i odmian powstałych ze swobodnego krzyżowania się linii gatunków obcopylnych (odmian syntetycznych).
3. posiadacz gruntów rolnych o powierzchni do 10ha może używać materiału siewnego bez konieczności uiszczenia opłaty na rzecz będącej odmiana roślin, o których mowa w ust. 2 pkt 1, jako materiału siewnego bez konieczności uiszczenia opłaty na rzecz hodowcy.
4. Wysokość opłaty, o której mowa w ust. 1, sposób oraz jej uiszczenia są ustalone w umowie zawartej między:
1) hodowcą a posiadaczem gruntów rolnych , albo
2) hodowcą a organizacją reprezentującą posiadaczy gruntów, albo
3) organizacją hodowców a posiadaczem gruntów rolnych, albo
4) organizację hodowców a organizacją reprezentującą posiadaczy gruntów rolnych
- z tym, że wysokość opłaty nie powinna przekraczać wysokości opłaty licencyjnej za Saną kategorią materiał siewnego, ustalonej przez hodowcę tego materiału..
5. Jeżeli umowa , o której mowa w ust. 4, nie została zawarta, to opłata uiszczona na rzecz hodowcy:
1) wynosi 50% opłaty licencyjnej za daną kategorię materiału siewnego, ustalonej w danym roku przez hodowcę tego materiału;
2) powinna być uiszczona w terenie 30 dni od dnia wykorzystania materiału ze zbioru, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, jako materiału siewnego odmiany chronionej wyłącznym prawem
6. Jeżeli posiadacze gruntów rolnych nie uiszcza opłaty, o której mowa w ust. 1, hodowca może żadać od niego zapłaty odsetek ustawowych za każdy dzień zwłoki ."
Nielicencjonowana produkcja materiału siewnego jest piractwem, które szkodzi wszystkim: rolnikom, firmom nasiennym, hodowcom. Wypłaty negatywne na polskie rolnictwo i nasz wizerunek na świecie. Piractwo nasienne jest nastawione na wysoki zysk przy minimalnych kosztach produkcji i dlatego oferuje nasiona złej jakości, porażone chorobami,
niewłaściwie zaprawione i przechowywane. Spadek plonu w wyniku zasiewu nielegalnie sprzedawanych nasion, choćby o kilka kwintali z hektara, stanowi wartość znacznie przewyższającą "oszczędność" wynikającą z niższej ceny zakupu nasion niekwalifikowanych. Ponadto rolnik nie uzyska dopłaty z Agencji Rynku Rolnego. Kupując kwalifikowany materiał siewny proszę zawsze żądać wystawienia faktury niezależnie od ilości. Wszystkie podmioty sprzedające materiał siewny maja obowiązek wystawienia dokumentu sprzedaży (faktury ) zawierającego nazwę gatunku, nazwę odmiany, stopień kwalifikacji np. C1, numer partii. Nie dajemy się oszukać! Proszę sprawdzić numer partii na urzędowej etykiecie - musza być takie same.
Agencja Nasienna Sp. z o.o.
64-100 Leszno ul. Antoniny 2
tel. (0-65) 529 31 62
fax. (0-65) 520 30 62
zarzad@agnas.pl
www.agencjanasienna.pl
Autor: MF